سبحان بندگانى دارد كه پيامبر نيستند ولى پيامبران به مقام و منزلت آن‌ها غبطه مىخورند و جريان خضر نبى عليه السّلام با موسى كليم عليه السّلام را نيز شاهد آورده‌اند تا بين پيامبران تشريع و پيامبران علم و سلوك يا نبوت تشريعى و نبوت انبائى و مقامى فرق بگذارند ) پس : 1 - نبوت تشريعى در چهار بخش : تبليغ احكام ، تأديب اخلاق ، تعليم كتاب و حكمت و قيام به سياست ظهور دارد ولى نبوت إنبائى در حقيقت نيل به ولايت است كه به نبوت مقامى و تعريفى و نبوت عامّه نيز موسوم و موصوف شده است . « 1 » 2 - نبوت انبائى در سير و سلوك و اسفار اربعه سفر سوم كه « سير من الحق الى الخلق بالحق » است حاصل آيد و پس از مقام صعق به منزل صحو مىرسد يا بقاء بعد از فناء است و در عوالم جبروت و ملكوت و ناسوت سفر مىكند و عوالم مختلف را شهود مىنمايد و بهره‌هائى از نبوت براى او حاصل مىشود و نبى مقامى و تعريفى كه از آن گلشن راز باز مىگردد از آن حقائق اخبار و انباء مىنمايد و اين است كه مظاهر ولايت مطلقه و وسائط فيوضات الهيّه آدميان را به سوى بارگاه قدس ربوبى دعوت مىنمايند تا پس از مقام سلوك به شهود و پس از سير به وصول بار يابند كه : وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ « 2 » . 3 - نبوت تشريعى انقطاع‌پذير و پايان‌بردار است كه با نبوت خاتم الانبياء و المرسلين محمد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله ختم و انقطاع يافته است و ليكن نبوت تعريفى و إنبائى پايان‌نابردار و انقطاع‌ناپذير است كه نيل به سرّ ولايت است و نفادناپذير ، لذا از آن به « نبوت عامه » تعبير كرده‌اند . « 3 » 4 - « ولايت » كه تعبيرى دلنشين و زيبا و عميق از نبوت تعريفى و مقامى و

--> ( 1 ) . جامع الاسرار ، ص 379 ، سيد حيدر آملى . ( 2 ) . يوسف ، 22 . ( 3 ) . با استفاده از شرح دفتر دل ، ج 1 ، ص 5 - 494 ، و ترجمه حجة الاسلام نايجى بر فص فاطميّه استاد حسن‌زاده آملى اين نكات استخراج شده است .